Het boek door de eeuwen heen

In een bibliotheek staan van oudsher boeken centraal, dat ligt al in de naam besloten: ’biblion’ betekent boek, ‘thèkè’ betekent bewaarplaats. De Boekenberg is gebouwd als een berg van boeken. Het ontwerp kreeg na de realisatie wat commentaar. Vooral de ode die het gebouw brengt aan het boek werd bekritiseerd, want is dat niet een verouderde opvatting van de bibliotheek? Moet de bibliotheek – in de tijd van digitalisering, smartphones en e-readers – juist niet meer focus leggen op de bibliotheek als kenniscentrum, in plaats van ‘slechts’ een berg boeken? “Nee,” stelt architect Winy Maas van bureau MVRDV, Rotterdam. De Boekenberg is niet alleen een etalage voor boeken, maar ook een sarcofaag. Bovendien: is een boek niet, veel meer dan slechts papier en letters, ook een symbool voor kennisoverdracht, documentatie, kunst & cultuur, erfgoed en ontspanning? Al eeuwenlang vervult het boek vele functies. Hoewel het gedrukte boek zoals we dat nu kennen al ontstond halverwege de 15e eeuw, is de ontwikkeling ervan terug te leiden naar de Romeinen.

De geschiedenis van het boek
Op wastafeltjes – een plankje met bijenwas – krasten de Romeinen al boodschappen naar elkaar. Was de boodschap gedateerd? Dan werd de was weer gladgestreken voor een volgende notitie. Meerdere wastafeltjes samen vormden soms een langere boodschap, ze werden met een scharnier aan elkaar verbonden: deze zogenaamde codex is de voorvader van het boek. Die codex won aan populariteit omdat het gebruiksvriendelijker was dan een boekrol en deze domineerde daarom vanaf het begin van de Christelijke jaartelling. Tijdens de Middeleeuwen werden boeken handgeschreven en versleten exemplaren ook op deze wijze gekopieerd. Monniken speelden hierin een belangrijke rol. Halverwege de 15e eeuw werd de boekdrukkunst geïntroduceerd. Eerst met losse letters, maar al snel vond men alternatieven waardoor boeken steeds sneller en in een grotere oplage geproduceerd werden. Schrijf- en kopieermachines, computers en printers brachten het productieproces in de 20e eeuw wederom in een stroomversnelling. Inmiddels leent de Boekenberg ook e-books uit, voor vrijwel alle devices. Lees er hier meer over.

De Boekenberg: een podium én sarcofaag voor het boek
Hoewel er de laatste jaren veel is geschreven over het e-book versus het ‘gewone’ boek en nieuwe diensten als Storytel (app voor luisterboeken) als paddenstoelen uit de grond schieten, zijn we het papieren boek veel schatplichtig. Welke vormen verhalen ook aan zullen nemen en wat de toekomst voor het boek zal brengen, ons verleden is gebouwd op bergen boeken. Naast een podium of etalage voor het boek, is de Boekenberg als sarcofaag voor en ode aan het boek daarom zeker relevant. Bovendien: een ‘klim’ van de Boekenberg leidt je langs allerlei boeken, maar nog langs zoveel meer!

De drie favorieten van de directeur
Van een bibliotheekdirecteur mag je verwachten dat ‘ie veel leest, toch? Klopt deze aanname? We vragen het Victor Thissen, de directeur van bibliotheek de Boekenberg.

Hoe vaak leest u? Is dat zoveel als u zou willen?
“Ik lees de hele dag, van alles wat los en vast zit, bewust en onbewust. Van saaie rapporten, innovatieve websites tot de fileberichten of de altijd boeiende apps van m’n kinderen. Mijn dag begint met de Volkskrant en eindigt ’s avonds laat met een e-book in bed. Meestal red ik het maar een paar bladzijden, dan ben ik weg. Dat betekent dat ik nog al eens lang over een boek kan doen. Toch haal ik wel zo’n 25 á 30 boeken per jaar, vakanties inbegrepen. En alles door mekaar heen. Ik kan net zo genieten van Gijp of Ik, Zlatan, als van de nieuwste van A.F.Th. van der Heijden.”

Welk boek heeft het meeste indruk op u gemaakt en waarom?
“Tjee, welk criterium pas je hierop toe? Oké, dat zijn jeugdboeken, de enige boeken die ik tenminste drie keer en waarschijnlijk nog wel vaker heb gelezen. Te weten Kruistocht in Spijkerbroek van Thea Beckman en Oorlogswinter van Jan Terlouw. Spannend, boeken die je een andere wereld intrekken en tegelijkertijd vertellen ze ook nog wat over vroegere tijden. Ik ben historicus, misschien is mijn belangstelling voor geschiedenis wel met deze boeken gelegd.”

Welk boek zou u uw ergste vijand nog niet cadeau doen?
“Nog zo’n moeilijke vraag. Vroeger wilde ik alles uitlezen. Nu leg ik een boek dat ik niet goed vind, makkelijker weg. Maar ik geef een diplomatiek antwoord, voor hetzelfde geld willen mijn collega’s de auteur uitnodigen voor een lezing. Alle boeken die gemakkelijk zijn bedacht en slordig zijn geschreven, niet zelden met dollartekens in de ogen, die doen me niets en zal ik dus ook nooit cadeau geven. Dat geldt bijvoorbeeld voor bundels waarin de columns van veelgelezen columnisten zijn verzameld, hoe goed die columns vaak ook zijn, of de boekjes van Haagse politici vlak voor de verkiezingen.”

Tot slot, wat is uw all time favourite boeken top drie?

  1. De Correcties van Jonathan Franzen
    “Post-moderne familieroman over een doorsnee Amerikaanse familie. Prachtig geconstrueerd, hilarisch af en toe. Het geeft een kijkje in de westerse samenleving.”
  2. De Welwillenden van Jonathan Littel
    “Verbluffend boek, waarin de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog vanuit het perspectief van de dader zijn beschreven.”
  3. Alle boeken van F. Springer, pseudoniem van Carel Jan Schneider
    “Een diplomaat die in een heldere stijl en met onderkoelde humor schrijft en tegelijkertijd een goed beeld geeft van de couleur locale van streken en landen waar hij verblijft.”